احیای تولید نفت خلیج فارس زیر سایه تهدید مسیرهای صادراتی

به گزارش پتروقلم، بر اساس داده‌های منتشرشده در گزارش Econovis، شوک نفتی سال جاری ابتدا با کاهش قابل توجه تولید در کشورهای منطقه آغاز شد، اما در ادامه شکل آن تغییر کرد؛ به‌طوری که با بازگشت بخشی از ظرفیت‌های تولید، ریسک‌های مربوط به انتقال نفت و امنیت مسیرهای صادراتی به یکی از عوامل اصلی فشار بر بازار تبدیل شده است.

قیمت نفت از ۷۰ دلار به ۱۴۶ دلار رسید

موج نخست افزایش قیمت نفت در اواخر فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد. در این دوره، قیمت سبد نفتی اوپک که در محدوده ۷۰ دلار برای هر بشکه قرار داشت، طی مدت کوتاهی جهش کرد و در ۱۹ مارس به حدود ۱۴۶ دلار رسید.

خبر مرتبط

تمرکز پژوهش‌های شرکت ملی نفت بر حل چالش‌های عملیاتی و تکمیل زنجیره ارزش

شرکت ملی نفت ایران بر ضرورت هدفمند کردن فعالیت‌های پژوهشی و فناورانه با هدف رفع چالش‌های عملیاتی، افزایش بهره‌وری و تکمیل زنجیره...

طبق گزارش Econovis، حملات به برخی زیرساخت‌های انرژی ایران و اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، نگرانی‌ها درباره کاهش عرضه نفت در بازار جهانی را افزایش داد.

پس از آتش‌بس ماه ژوئن و توافق میان ایران و آمریکا، قیمت نفت روندی نزولی گرفت و تا حدود ۸۴ دلار پایین آمد. با این حال، افزایش تنش‌های مرتبط با کشتیرانی در ژوئیه، قیمت را دوباره به محدوده ۱۰۳ دلار رساند.

در ماه اوت نیز بازار شاهد کاهش قیمت تا حدود ۷۷ دلار بود، اما این روند پایدار نماند. با افزایش تنش‌ها در حوزه حمل‌ونقل نفت در سپتامبر، قیمت‌ها مجدداً صعودی شدند و سبد مرجع اوپک در ۱۰ سپتامبر به حدود ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید.

تولید نفت خلیج فارس در سه ماه ۴۱ درصد کاهش یافت

یکی از مهم‌ترین ابعاد بحران نفتی سال ۲۰۲۶، افت شدید تولید کشورهای خلیج فارس بود.

مجموع تولید نفت خام شش تولیدکننده مورد بررسی در فوریه حدود ۲۴.۴ میلیون بشکه در روز بود. این رقم تا ماه مه به ۱۴.۴ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کرد؛ یعنی طی سه ماه، تولید منطقه حدود ۴۱ درصد افت داشت.

پس از رسیدن تولید به کف ماه مه، روند احیای ظرفیت‌ها آغاز شد. تولید نفت کشورهای مورد بررسی در ژوئیه به حدود ۱۹ میلیون بشکه در روز و در اوت به ۱۹.۴ میلیون بشکه رسید.

با وجود این افزایش، تولید نفت منطقه در اوت همچنان حدود ۱۶ درصد کمتر از میانگین سال ۲۰۲۵ بود. بنابراین، افزایش تولید به معنای بازگشت کامل ظرفیت‌های نفتی منطقه به شرایط قبل از جنگ نبود.

ایران در میان تولیدکنندگان منطقه بیشترین افت را داشت

شدت کاهش تولید در میان کشورهای منطقه یکسان نبود. بر اساس داده‌های گزارش Econovis، ایران در اوت بیشترین فاصله را نسبت به میانگین تولید سال ۲۰۲۵ تجربه کرد.

تولید نفت ایران در این ماه حدود ۳۶ درصد کمتر از میانگین سال ۲۰۲۵ گزارش شده است. این میزان برای عربستان سعودی ۲۳ درصد، کویت ۲۳ درصد و عراق ۱۶ درصد اعلام شده است.

در سوی دیگر، امارات و عمان شرایط متفاوتی داشتند و تولید آنها در اوت بالاتر از متوسط سال ۲۰۲۵ قرار گرفت؛ به‌طوری که تولید امارات حدود ۲۱ درصد و عمان ۱۹ درصد بیشتر از متوسط سال گذشته گزارش شده است.

تولید نفت ایران نیز از میانگین حدود ۳.۲ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲.۱ میلیون بشکه در روز در ژوئیه ۲۰۲۶ رسید. این کاهش ظرفیت، بر توان صادرات نفت کشور نیز اثرگذار بوده است.

نفت متوقف‌شده خلیج فارس ۵۶ درصد کاهش پیدا کرد

همزمان با افزایش تولید، میزان نفتی که به دلیل شرایط جنگی از مدار تولید خارج شده بود نیز کاهش یافت.

حجم تولید متوقف‌شده یا Shut-in در کشورهای حاشیه خلیج فارس در ماه مه به حدود ۸.۹ میلیون بشکه در روز رسیده بود. این رقم تا ماه اوت به ۳.۹ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کرد که نشان‌دهنده افت حدود ۵۶ درصدی نسبت به اوج بحران است.

البته روند احیای ظرفیت‌ها در کشورهای مختلف یکسان نبود. مجموع تولید متوقف‌شده در عراق، کویت، عمان و بحرین نسبت به سقف ماه مه حدود ۷۳ درصد کاهش یافت. این شاخص در عربستان سعودی و امارات نیز ۵۷ درصد پایین آمد.

ایران در این بخش روند متفاوتی داشت و میزان تولید متوقف‌شده آن طی همین دوره حدود ۱۹ درصد افزایش پیدا کرد. گزارش Econovis این افزایش را به تشدید محدودیت‌های صادرات نفت ایران مرتبط دانسته است.

اختلال نفتی خلیج فارس از اوج بحران فاصله گرفت

اهمیت کاهش تولید خلیج فارس تنها به میزان نفت خارج‌شده از مدار تولید محدود نمی‌شود؛ زیرا کشورهای این منطقه سهم قابل توجهی در صادرات جهانی نفت خام دارند.

در ماه مه، تولید متوقف‌شده در منطقه معادل حدود ۱۹.۹ درصد صادرات جهانی نفت خام و ۱۱.۹ درصد تولید جهانی نفت بود.

با احیای بخشی از ظرفیت‌ها، این نسبت در ماه اوت به حدود ۸.۷ درصد صادرات جهانی و ۵.۲ درصد تولید جهانی کاهش یافت.

این آمار نشان می‌دهد اگرچه شدت اختلال تولید نسبت به ماه‌های ابتدایی بحران کاهش پیدا کرده، اما اهمیت تحولات خلیج فارس برای بازار جهانی نفت همچنان بالاست؛ چراکه اختلال در صادرات این منطقه می‌تواند تأثیری فراتر از سهم آن در تولید جهانی داشته باشد.

مرکز ریسک نفت از تولید به مسیرهای انتقال تغییر کرد

بازگشت نسبی تولید در ماه اوت می‌توانست نشانه‌ای از کاهش فشار بر بازار نفت تلقی شود، اما تحولات سپتامبر معادله را تغییر داد.

بر اساس گزارش Econovis، دامنه درگیری‌ها از محدوده تنگه هرمز به بخش‌های دیگری از شبکه انتقال نفت کشیده شد. در همین دوره، تحولات امنیتی در دریای سرخ و اطراف باب‌المندب و همچنین آسیب به خط لوله شرق به غرب عربستان، نگرانی‌های تازه‌ای درباره امنیت انتقال نفت ایجاد کرد.

خط لوله شرق به غرب عربستان از اهمیت راهبردی برخوردار است، زیرا به‌عنوان یکی از مسیرهای جایگزین برای انتقال نفت صادراتی و کاهش وابستگی به تنگه هرمز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در چنین شرایطی، حتی افزایش تولید نفت نیز الزاماً به معنای افزایش عرضه واقعی در بازار جهانی نیست؛ زیرا اختلال در مسیرهای کشتیرانی یا زیرساخت‌های انتقال می‌تواند مانع رسیدن نفت تولیدشده به مصرف‌کنندگان شود.

مهم‌ترین ارقام بازار نفت در سال ۲۰۲۶

شوک نفتی ۲۰۲۶ وارد مرحله تازه‌ای شده است

روند تحولات بازار نفت در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد بحران عرضه تنها به کاهش ظرفیت تولید محدود نمانده است. بخشی از تولید ازدست‌رفته کشورهای خلیج فارس تا ماه اوت بازیابی شد و حجم نفت متوقف‌شده نیز نسبت به اوج بحران کاهش قابل توجهی پیدا کرد.

با این حال، گسترش ناامنی به مسیرهای حمل‌ونقل، تنگه‌های راهبردی و زیرساخت‌های صادراتی، ریسک جدیدی را پیش روی بازار قرار داده است.

به این ترتیب، مسئله بازار نفت دیگر فقط میزان تولید روزانه نیست؛ بلکه امنیت انتقال نفت از محل تولید تا بازار مصرف نیز به یکی از متغیرهای مهم قیمت‌گذاری تبدیل شده است.

بر همین اساس، گزارش Econovis معتقد است کاهش اختلال در تولید نفت خلیج فارس را نمی‌توان به‌عنوان پایان شوک نفتی ۲۰۲۶ تلقی کرد؛ زیرا در مرحله جدید، بخش مهمی از ریسک بازار از میدان‌های تولید به مسیرهای صادرات و حمل‌ونقل نفت منتقل شده است.