به گزارش پایگاه خبری اخبار پتروقلم، در اقتصادی که شوک‌های ارزی، تحریم و نوسان انتظارات به‌طور مستمر جای خود را تغییر می‌دهند، سیاست پولی با مسأله‌ای دشوارتر از صرفاً تنظیم نرخ بهره مواجه است.
چالش‌های ناشی از شوک‌های تحریمی و ژئوپولیتیک
بخش عمده‌ای از فشارهای اخیر بر اقتصاد ایران، ناشی از شوک‌های تحریمی، نوسان نرخ ارز و تحولات ژئوپولیتیک بوده‌اند. این شوک‌ها به‌صورت مستقیم بر انتظارات اقتصادی اثر می‌گذارند و توان ابزارهای پولی را در مهار تورم محدود می‌سازند. یکی از پیامدهای مهم این عدم‌اطمینانی، افزایش سرعت گردش پول (پول داغ) است که به‌سرعت منجر به فشارهای تورمی می‌شود.
نوسانات تورمی و نرخ سود سپرده
از فروردین 1400 تا اسفند 1404، اقتصاد ایران دو موج تورمی بزرگ را تجربه کرد: تورم از حدود 58 ٪ در ابتدای 1400 به 36 ٪ در اوایل 1401 کاهش یافت، سپس تا بیش از 62 ٪ در اسفند همان سال افزایش یافت و در سال‌های 1402‑1403 به حدود 34 ٪ کاهش یافت. از تابستان 1404 دوباره مسیر صعودی گرفت.
در همین دوره، سقف نرخ سود سپرده تنها یک بار از حدود 18 ٪ به 22.5 ٪ ارتقا یافت و پس از آن تقریباً ثابت ماند، در حالی که تورم در برخی ماه‌ها از 60 ٪ عبور کرد و نرخ واقعی سود سپرده به‌طور موقت منفی شد. این عدم‌تطابق نشان می‌دهد که افزایش نرخ سود به‌تنهایی نمی‌تواند انتظارات شدید افزایش نرخ ارز را خنثی کند.
ابزارهای فعال بانک مرکزی در سال 1405
بانک مرکزی در سال 1405 سعی کرد با به‌کارگیری ابزارهای مختلف، فشارهای نقدینگی را مدیریت کند:
- نسبت سپرده قانونی: در دو مرحله اردیبهشت 1405، این نسبت به‌صورت مجموع 1.5 ٪ افزایش یافت تا ظرفیت خلق اعتبار محدود شود.
- عملیات بازار باز: در پنجم مرداد، 600 همت توافق بازخرید و در 30 شهریور، 700 همت ریپو و 20.6 همت خرید قطعی انجام شد.
- نرخ سود بین‌بانکی: در شهریور 1405، نرخ سود بین‌بانکی برای چند هفته متوالی به سقف 24 ٪ رسید که نشانگر فشار نقدینگی و محدودیت ذخایر در شبکه بانکی بود.
این اقدامات نشان می‌دهد که سیاست پولی در دوره مورد بررسی صرفاً انبساطی نبوده و بانک مرکزی سعی در استفاده بهینه از ابزارهای موجود داشته است.
نتیجه‌گیری
اگرچه بانک مرکزی ابزارهای پولی خود را فعال‌تر به‌کار گرفته، اما شوک‌های تحریمی، نوسان نرخ ارز و عدم‌ثبات انتظارات، محدودیت‌های جدی برای اثرگذاری این ابزارها ایجاد می‌کنند. در چنین محیطی، سرعت گردش پول و نسبت پول به شبه‌پول به‌عنوان عوامل روانی و انتظاری، نقش مهمی در شکل‌گیری تورم ایفا می‌نمایند و کنترل آن‌ها برای سیاست‌گذاران پولی چالشی پیچیده باقی می‌ماند.
ارسال دیدگاه