به گزارش پترو قلم، آمارهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران نشان می‌دهد سیاست‌های جدید مدیریت مصرف سوخت توانسته‌اند روند فزاینده تقاضای بنزین را متوقف کنند. این در حالی است که مصرف بنزین در سال‌های گذشته به‌طور میانگین سالانه حدود ۶ درصد افزایش پیدا می‌کرد و عواملی مانند رشد تعداد خودروها، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل، کاهش استقبال از سی‌ان‌جی و تغییر الگوی مصرف سوخت، فشار مضاعفی بر شبکه تأمین و توزیع وارد کرده بودند.
بر اساس این آمار، رشد مصرف بنزین در سال ۱۴۰۵ به صفر رسید و در آبان‌ماه با ثبت کاهش ۲ درصدی، برای نخستین بار پس از دوران کرونا، روند مصرف سالانه این فرآورده نفتی منفی شد.
اصلاح نرخ سوم بنزین؛ کاهش ۱۱ میلیون لیتری مصرف در روز
یکی از مهم‌ترین اقدامات دولت برای کنترل تقاضای بنزین، تغییر تدریجی نرخ سوم این فرآورده بود. این سیاست ابتدا در آذرماه ۱۴۰۴ با افزایش نرخ بنزین آزاد جایگاه‌ها از ۳ هزار به ۵ هزار تومان آغاز شد و در مرحله بعد، از بامداد ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان رسید.
تأثیر این تصمیم در آمار مصرف سوخت به‌سرعت نمایان شد. مصرف روزانه بنزین که در ۱۶ روز ابتدایی شهریور به میانگین قابل‌توجه ۱۴۴ میلیون لیتر رسیده بود، در نیمه دوم همین ماه با کاهش حدود ۱۱ میلیون لیتری به ۱۳۳ میلیون لیتر در روز رسید.
برآوردها نشان می‌دهد اجرای این سیاست در بازه ۱۵ روزه، بیش از ۱۶۰ میلیون لیتر صرفه‌جویی در مصرف بنزین به همراه داشته است.
اهمیت این کاهش زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم این اتفاق در دوره اوج سفرهای تابستانی و افزایش تقاضای سوخت رخ داد؛ موضوعی که علاوه بر کاهش فشار بر شبکه توزیع، می‌تواند بخشی از بار تأمین بنزین موردنیاز کشور را از دوش پالایشگاه‌ها بردارد.
بازگشت مصرف‌کنندگان به سی‌ان‌جی؛ جایگزینی روزانه ۲ میلیون لیتر بنزین
در کنار اصلاحات قیمتی، افزایش جذابیت اقتصادی سی‌ان‌جی نیز یکی از محورهای اصلی مدیریت مصرف سوخت بوده است. پس از تغییر نرخ بنزین آزاد، مصرف روزانه گاز طبیعی فشرده در کشور حدود ۱۵ درصد افزایش یافت و به میزان تقریبی ۲ میلیون مترمکعب در روز رسید.
با توجه به قابلیت جایگزینی سی‌ان‌جی با بنزین در خودروهای دوگانه‌سوز، این افزایش مصرف می‌تواند از سوختن روزانه حدود ۲ میلیون لیتر بنزین جلوگیری کند.
این اتفاق در شرایطی رخ داده که مصرف سی‌ان‌جی در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به حدود ۲۴ میلیون مترمکعب در روز رسیده بود، اما در ادامه و به‌دلیل کاهش صرفه اقتصادی استفاده از این سوخت، میزان مصرف آن به حدود ۱۵ میلیون مترمکعب در روز افت کرد.
در حال حاضر بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ جایگاه استاندارد سی‌ان‌جی در کشور فعال هستند و حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار خودروی دوگانه‌سوز کارخانه‌ای و تبدیل‌شده نیز در ناوگان حمل‌ونقل تردد می‌کنند.
از سوی دیگر، ظرفیت عرضه این سوخت در کشور بین ۳۵ تا ۴۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شود؛ ظرفیتی که نشان می‌دهد زیرساخت موجود همچنان امکان افزایش سهم سی‌ان‌جی در سبد سوخت کشور را دارد.
سامان‌دهی کارت‌های سوخت در ۱۱ استان برای مقابله با انحراف فرآورده
یکی دیگر از برنامه‌های وزارت نفت، اصلاح شیوه توزیع بنزین در استان‌های مرزی و مناطق مستعد قاچاق سوخت بوده است.
در چارچوب مصوبات کارگروه ماده ۸، به‌جای جمع‌آوری ناگهانی کارت‌های آزاد جایگاه‌ها و ایجاد اختلال در روند سوخت‌گیری، سازوکار جدیدی برای اختصاص سهمیه آزاد در نظر گرفته شد.
بر اساس این روش، کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها جمع‌آوری و سهمیه لایه سوم، شامل ۵۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان، مستقیماً روی کارت هوشمند سوخت متقاضیان شارژ شد. این اقدام با هدف افزایش شفافیت تراکنش‌ها، جلوگیری از سوءاستفاده و کاهش امکان انحراف سوخت اجرا شد.
اجرای طرح ابتدا از مردادماه در استان کرمان آغاز شد و در ابتدای شهریور به سیستان و بلوچستان رسید. پس از ارزیابی نتایج اولیه، خراسان جنوبی نیز از ابتدای مهر به این طرح پیوست.
در مرحله بعد و از ابتدای آبان ۱۴۰۵، هشت استان دیگر شامل هرمزگان، یزد، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، اردبیل و کردستان به این برنامه اضافه شدند.
به این ترتیب، سامان‌دهی کارت‌های آزاد جایگاه‌ها در مجموع ۱۱ استان کشور دنبال شد تا امکان رصد دقیق‌تر توزیع بنزین و کنترل مسیرهای احتمالی قاچاق فراهم شود.
شناسه‌دار شدن کارت‌های آزاد جایگاه‌ها در تهران
در کنار استان‌های مرزی، مدیریت مصرف بنزین در پایتخت نیز با اجرای طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های آزاد جایگاه‌ها وارد مرحله جدیدی شد.
بررسی الگوی سوخت‌گیری نشان می‌دهد حدود ۶۰ درصد بنزین مصرفی از طریق کارت هوشمند شخصی خودروها و ۴۰ درصد دیگر با استفاده از کارت‌های آزاد مستقر در جایگاه‌ها توزیع می‌شود. همین سهم قابل‌توجه کارت‌های آزاد، ضرورت ایجاد سازوکاری برای کنترل دقیق‌تر تراکنش‌ها را افزایش داده است.
در طرح جدید، متقاضی ابتدا کارت بانکی معتبر خود را در دستگاه کارت‌خوان قرار می‌دهد و پس از احراز هویت، میزان بنزین موردنیاز را انتخاب می‌کند. حداقل میزان قابل انتخاب ۱۰ لیتر و سقف مجاز در تهران ۲۵ لیتر است.
پس از وارد کردن رمز بانکی، رسیدی حاوی رمز اختصاصی یا همان توکن صادر می‌شود. فرد با دریافت کارت اضطراری از جایگاه‌دار و وارد کردن رمز چهاررقمی روی رسید، امکان سوخت‌گیری را پیدا می‌کند.
اجرای آزمایشی این طرح در مهرماه ۱۴۰۵ نتایج قابل‌توجهی به همراه داشت. میانگین توزیع روزانه بنزین در تهران از ۲۰ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر در مهر سال گذشته به ۲۰ میلیون لیتر در مهر امسال کاهش یافت. این اختلاف در مجموع به صرفه‌جویی حدود ۲۰ میلیون لیتری بنزین در پایتخت طی یک ماه منجر شد.
در حال حاضر این طرح در ۲۴۸ جایگاه سوخت تهران اجرا می‌شود. بررسی تراکنش‌ها نیز نشان داده است بیش از ۴۰ درصد سوخت‌گیری‌های انجام‌شده با کارت‌های آزاد و موارد سوءاستفاده مرتبط با آن، به ۱۶ درصد مراجعان اختصاص داشته است.
همچنین در برخی موارد، برای یک پلاک خودرو بین ۷۰ تا ۱۰۴ مرتبه سوخت‌گیری در طول یک ماه ثبت شده که ضرورت نظارت دقیق‌تر بر مصرف و توزیع بنزین را نشان می‌دهد.
جزئیات مهم سیاست‌های مدیریت مصرف بنزین در سال ۱۴۰۵
مجموعه اقدام‌های اجراشده در حوزه مدیریت مصرف سوخت، تغییراتی را در الگوی عرضه و تقاضای بنزین ایجاد کرده است. مهم‌ترین آمارهای اعلام‌شده در این زمینه عبارت‌اند از:
| شاخص | آمار و نتایج |
|---|---|
| رشد سالانه مصرف بنزین در آبان ۱۴۰۵ | منفی ۲ درصد |
| میانگین رشد مصرف در سال‌های گذشته | حدود ۶ درصد |
| نرخ سوم بنزین | ۱۰ هزار تومان |
| کاهش مصرف روزانه پس از اصلاح نرخ | ۱۱ میلیون لیتر |
| صرفه‌جویی در ۱۵ روز نیمه دوم شهریور | بیش از ۱۶۰ میلیون لیتر |
| افزایش مصرف روزانه سی‌ان‌جی | حدود ۲ میلیون مترمکعب |
| سهمیه لایه سوم بنزین | ۵۰ لیتر |
| تعداد استان‌های مشمول سامان‌دهی کارت سوخت | ۱۱ استان |
| تعداد جایگاه‌های اجرای طرح شناسه‌دارسازی در تهران | ۲۴۸ جایگاه |
| صرفه‌جویی بنزین در تهران طی مهرماه | حدود ۲۰ میلیون لیتر |
| تعداد خودروهای دوگانه‌سوز کشور | حدود ۴.۳ میلیون دستگاه |
| تعداد جایگاه‌های فعال سی‌ان‌جی | بیش از ۲۵۰۰ جایگاه |
مدیریت مصرف بنزین؛ ترکیب سیاست‌های قیمتی و نظارت هوشمند
ثبت رشد منفی مصرف بنزین در آبان ۱۴۰۵ را می‌توان یکی از مهم‌ترین نتایج برنامه‌های مدیریت تقاضای سوخت در کشور دانست. تجربه ماه‌های اخیر نشان می‌دهد اصلاح قیمت‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند تمام مشکلات موجود در حوزه مصرف و توزیع فرآورده‌های نفتی را برطرف کند و اجرای هم‌زمان سیاست‌های نظارتی، توسعه سوخت جایگزین و اصلاح سازوکارهای توزیع نیز ضروری است.
افزایش استفاده از سی‌ان‌جی، انتقال سهمیه آزاد به کارت‌های شخصی در استان‌های مرزی و شناسه‌دار شدن کارت‌های آزاد جایگاه‌ها در تهران، سه محور مکمل برای کنترل مصرف و کاهش انحراف فرآورده بوده‌اند.
با این حال، تداوم روند کاهشی مصرف بنزین به عواملی مانند توسعه خودروهای کم‌مصرف و دوگانه‌سوز، نوسازی ناوگان فرسوده، افزایش جذابیت سوخت‌های جایگزین و استمرار نظارت بر شبکه توزیع وابسته است.
در مجموع، آمارهای جدید نشان می‌دهد ترکیب ابزارهای اقتصادی و نظارتی توانسته است برای نخستین بار پس از دوران کرونا، روند رشد مصرف بنزین را متوقف کند؛ دستاوردی که در صورت استمرار سیاست‌های مدیریت مصرف، می‌تواند به کاهش ناترازی سوخت و بهبود پایداری شبکه تأمین انرژی کشور کمک کند.
ارسال دیدگاه