به گزارش پتروقلم، وزارت نفت در مسیر هوشمندسازی فرآیندهای عملیاتی و مدیریتی صنعت انرژی، تدوین سندی جامع برای توسعه و به‌کارگیری هوش مصنوعی را آغاز کرده است؛ اقدامی که می‌تواند زمینه‌ساز استفاده هدفمند از ظرفیت فناوری‌های دیجیتال در بخش‌های مختلف صنعت نفت و گاز کشور باشد.
نشست تخصصی بررسی پیش‌نویس «نقشه راه توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت نفت» با هدایت پژمان امیدمقدمی، سرپرست اداره کل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و دولت هوشمند وزارت نفت برگزار شد. هدف از برگزاری این نشست، بررسی ابعاد مختلف سند، دریافت نظرات کارشناسی و تکمیل راهبردهای اجرایی برای استقرار هوش مصنوعی در مجموعه صنعت نفت بود.
محمد شجاعی‌نیا، معاون امنیت فضای مجازی و فاوا در اداره کل توسعه فناوری اطلاعات وزارت نفت و مسئول تهیه و تدوین کارشناسی این سند، در جریان جلسه به تشریح اهداف، رویکردهای راهبردی، محورهای اجرایی و الزامات موردنیاز برای تحقق برنامه توسعه هوش مصنوعی پرداخت.
شش محور راهبردی برای توسعه هوش مصنوعی در صنعت نفت
بر اساس پیش‌نویس ارائه‌شده، نقشه راه هوش مصنوعی وزارت نفت بر شش محور اساسی استوار است. این محورها با هدف ایجاد انسجام در برنامه‌های فناورانه، افزایش بهره‌وری و فراهم کردن زیرساخت‌های موردنیاز برای استفاده عملیاتی از هوش مصنوعی طراحی شده‌اند.
مهم‌ترین محورهای پیش‌بینی‌شده در این سند عبارت‌اند از:
1. شناسایی و اولویت‌بندی کاربردهای هوش مصنوعی: تعیین حوزه‌هایی از صنعت نفت که استفاده از هوش مصنوعی در آنها بیشترین تأثیر را بر کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و بهبود عملکرد عملیاتی خواهد داشت.
2. توسعه زیرساخت‌های پردازشی و داده‌ای: ایجاد بسترهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری موردنیاز برای پردازش داده‌های گسترده و اجرای راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی.
3. ارتقای حکمرانی و مدیریت داده: سامان‌دهی داده‌های سازمانی، بهبود کیفیت اطلاعات و ایجاد سازوکارهای مناسب برای مدیریت و تبادل داده میان بخش‌های مختلف صنعت نفت.
4. استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی: تقویت همکاری‌های علمی و پژوهشی با دانشگاه‌ها و مراکز تخصصی برای توسعه دانش فنی و تربیت نیروی انسانی متخصص.
5. توسعه زیست‌بوم نوآوری و پژوهش‌های کاربردی: حمایت از طرح‌های فناورانه، شرکت‌های دانش‌بنیان و پروژه‌های تحقیقاتی متناسب با نیازهای واقعی صنعت نفت.
6. تدوین الزامات امنیتی و حکمرانی هوش مصنوعی: توجه به امنیت اطلاعات، حفاظت از داده‌های حساس و تعیین چارچوب‌های نظارتی برای استفاده ایمن و مسئولانه از فناوری هوش مصنوعی.
پژمان امیدمقدمی در این نشست بر ضرورت همکاری و هماهنگی میان واحدهای فناوری اطلاعات و بخش‌های پژوهش و فناوری شرکت‌های اصلی وزارت نفت تأکید کرد. این هماهنگی می‌تواند از اجرای پروژه‌های موازی جلوگیری کرده و زمینه استفاده مشترک از ظرفیت‌های فنی و تخصصی شرکت‌های تابعه را فراهم کند.
مشارکت سازمان برنامه و بودجه و سازمان اداری و استخدامی در تدوین نقشه راه
برگزاری این نشست با حضور نمایندگان دستگاه‌های ملی مرتبط با تحول دیجیتال، نشان‌دهنده اهمیت هماهنگی بین‌بخشی در تدوین سیاست‌های هوش مصنوعی صنعت نفت است.
در این جلسه رضا باقری‌اصل، رئیس مرکز تحول دیجیتال و فناوری اطلاعات سازمان برنامه و بودجه کشور، و حمیدرضا احمدیان، معاون حکمرانی الکترونیک و هوشمندسازی دولت سازمان اداری و استخدامی کشور، به‌عنوان مهمانان ویژه حضور داشتند.
همچنین مدیران فناوری اطلاعات و ارتباطات و مدیران پژوهش و فناوری چهار شرکت اصلی زیرمجموعه وزارت نفت در این نشست مشارکت کردند.
حضور همزمان مدیران تخصصی این شرکت‌ها در فرآیند بررسی سند، می‌تواند به هماهنگی بیشتر برنامه‌های هوشمندسازی در بخش‌های مختلف صنعت نفت منجر شود و از شکل‌گیری رویکردهای جزیره‌ای در اجرای پروژه‌های فناورانه جلوگیری کند.
پیش‌نویس نقشه راه هوش مصنوعی در انتظار تکمیل و تصویب نهایی
نسخه ارائه‌شده از نقشه راه توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت نفت هنوز نهایی نشده است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، این پیش‌نویس در نشست‌های تخصصی بعدی با مشارکت کارشناسان و مدیران مرتبط بررسی خواهد شد تا اصلاحات و پیشنهادهای مطرح‌شده در نسخه نهایی اعمال شود.
پس از تکمیل مراحل کارشناسی، سند مذکور وارد فرآیند تصویب خواهد شد. بنابراین، اجرایی شدن برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در این نقشه راه به نهایی شدن سند، تعیین مسئولیت دستگاه‌های مربوط و فراهم شدن منابع و زیرساخت‌های موردنیاز وابسته است.
هوش مصنوعی چه تحولاتی در صنعت نفت ایجاد می‌کند؟
هوش مصنوعی در سال‌های اخیر به یکی از فناوری‌های اثرگذار در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی تبدیل شده است. شرکت‌های بزرگ انرژی در جهان از این فناوری برای تحلیل داده‌های عملیاتی، افزایش ضریب اطمینان تجهیزات، کاهش توقف تولید و بهینه‌سازی مصرف انرژی استفاده می‌کنند.
در صنعت نفت ایران نیز اجرای هدفمند این فناوری می‌تواند فرصت‌های متعددی ایجاد کند. مهم‌ترین زمینه‌های کاربرد هوش مصنوعی در این صنعت عبارت‌اند از:
| حوزه کاربرد | مهم‌ترین کارکرد هوش مصنوعی | دستاورد مورد انتظار |
|---|---|---|
| اکتشاف و حفاری | تحلیل داده‌های زمین‌شناسی و مخزنی | افزایش دقت عملیات اکتشاف |
| تولید نفت و گاز | پایش هوشمند فرآیندهای تولید | افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها |
| پالایشگاه‌ها | بهینه‌سازی فرآیندهای پالایشی | کاهش مصرف انرژی و هزینه عملیاتی |
| پتروشیمی | کنترل هوشمند فرآیندهای تولید | افزایش پایداری و کیفیت محصولات |
| تعمیرات و نگهداری | پیش‌بینی خرابی تجهیزات | کاهش توقف‌های ناخواسته |
| زنجیره تأمین | تحلیل تقاضا و مدیریت موجودی | بهبود برنامه‌ریزی و کاهش هزینه‌ها |
| مدیریت انرژی | تحلیل و بهینه‌سازی مصرف انرژی | کاهش اتلاف منابع |
با این حال، تدوین نقشه راه به‌تنهایی تضمین‌کننده تحول دیجیتال در صنعت نفت نخواهد بود. موفقیت این برنامه به تأمین زیرساخت‌های پردازشی، دسترسی به داده‌های استاندارد، تربیت نیروی انسانی متخصص و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان وابستگی مستقیم دارد.
از سوی دیگر، محدودیت‌های دسترسی به برخی فناوری‌های پیشرفته بین‌المللی، ضرورت تقویت توان داخلی و توسعه همکاری با دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور را دوچندان می‌کند.
نقشه راه هوش مصنوعی؛ گامی برای عبور صنعت نفت از مدیریت سنتی
آغاز تدوین نخستین نقشه راه جامع هوش مصنوعی در صنعت نفت ایران را می‌توان اقدامی در جهت حرکت از پروژه‌های پراکنده فناوری اطلاعات به سمت یک برنامه منسجم برای هوشمندسازی دانست.
اگر این سند پس از تصویب، با اهداف کمی، زمان‌بندی مشخص، بودجه‌بندی و تقسیم مسئولیت میان شرکت‌های اصلی وزارت نفت همراه شود، می‌تواند مسیر توسعه فناوری‌های هوشمند را در بخش‌های مختلف صنعت انرژی شفاف‌تر کند.
اکنون مهم‌ترین موضوع، تبدیل این برنامه راهبردی به پروژه‌های عملیاتی و قابل ارزیابی است؛ پروژه‌هایی که بتوانند در نهایت به افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید، ارتقای ایمنی و تقویت رقابت‌پذیری صنعت نفت ایران منجر شوند.
ارسال دیدگاه